نَفتا به گروهی از ترکیبات هیدروکربنی مایع، فرار و بسیار اشتعالپذیر گفته میشود که از پالایش نفت خام بهدست میآیند. این ترکیبات معمولاً حدود ۱۰ تا ۱۱ درصد از ترکیب کلی نفت خام را تشکیل میدهند.
فرآیند تقطیر نفتا در دمایی کمتر از ۲۴۰ درجه سانتیگراد انجام میشود. از نظر ترکیب شیمیایی، نفتا دارای تعداد اتمهای کربن بین ۵ تا ۱۲ بوده و از نظر ویژگیها شباهت زیادی به بنزین سبک دارد.
نفتا بهطور کلی به دو گروه اصلی تقسیم میشود:
نفتای سبک (Light Naphtha): دارای مولکولهای کوچکتر و فرارتر؛ بیشتر به عنوان خوراک در تولید اتیلن و پروپیلن در صنعت پتروشیمی بهکار میرود.
نفتای سنگین (Heavy Naphtha): دارای زنجیرههای بلندتر و مناسب برای تولید آروماتیکها مانند بنزن، تولوئن و زایلن.
کاربردهای نفتا
الف) در صنایع شیمیایی و پتروشیمی
خوراک اصلی واحدهای کراکر بخار (Steam Cracker) برای تولید مواد پایه مانند اتیلن، پروپیلن و بوتادین.
ماده اولیه در ساخت ترکیبات آروماتیکی نظیر بنزن، تولوئن و زایلن که در صنایع پلاستیک، الیاف مصنوعی و رنگ کاربرد دارند.
ب) در صنایع رنگ، لاک و پوششها
به عنوان حلال قوی برای رنگها، لاکها، تینرها و پوششهای صنعتی استفاده میشود.
در ترکیبات صیقلدهندهها و آببندی چوب و مبلمان کاربرد دارد.
ج) در صنایع خودروسازی و مکانیکی
برای تمیز کردن ترمزها، روتور خودرو، مخزن سوخت و تجهیزات فلزی مورد استفاده قرار میگیرد.
د) در داروسازی و آزمایشگاهی
در مقادیر محدود، بهعنوان حلال دارویی یا ماده ضد تحریک پوست در برخی فرمولاسیونهای صنعتی بهکار میرود (با کنترل دقیق ایمنی).
کاربردهای نفتا
الف) در صنایع شیمیایی و پتروشیمی
خوراک اصلی واحدهای کراکر بخار (Steam Cracker) برای تولید مواد پایه مانند اتیلن، پروپیلن و بوتادین.
ماده اولیه در ساخت ترکیبات آروماتیکی نظیر بنزن، تولوئن و زایلن که در صنایع پلاستیک، الیاف مصنوعی و رنگ کاربرد دارند.
ب) در صنایع رنگ، لاک و پوششها
به عنوان حلال قوی برای رنگها، لاکها، تینرها و پوششهای صنعتی استفاده میشود.
در ترکیبات صیقلدهندهها و آببندی چوب و مبلمان کاربرد دارد.
ج) در صنایع خودروسازی و مکانیکی
برای تمیز کردن ترمزها، روتور خودرو، مخزن سوخت و تجهیزات فلزی مورد استفاده قرار میگیرد.
د) در داروسازی و آزمایشگاهی
در مقادیر محدود، بهعنوان حلال دارویی یا ماده ضد تحریک پوست در برخی فرمولاسیونهای صنعتی بهکار میرود (با کنترل دقیق ایمنی).
ویژگیهای فیزیکی و شیمیایی:
| ویژگی | توضیح |
|---|---|
| حالت فیزیکی | مایع بیرنگ تا زرد کمرنگ |
| بوی مشخصه | بوی تند و نفتی |
| نقطه جوش | کمتر از 240 °C |
| چگالی | حدود 0.7 تا 0.75 g/cm³ |
| اشتعالپذیری | بسیار بالا – نیاز به نگهداری در محیط خنک و تهویهدار |
نکات ایمنی و زیستمحیطی
بخارات نفتا سمی و تحریککننده پوست و چشم هستند؛ تماس طولانی با آن باید اجتناب شود.
در هنگام کار با نفتا باید از دستکش، ماسک و تهویه مناسب استفاده کرد.
ورود مستقیم آن به خاک و آب میتواند آلودگی شدید زیستمحیطی ایجاد کند.